Kryminał to taki romans tylko z trupem w tle – bohaterka, Basia Kotula, wierzy w to święcie i powtarza jako prawdę objawioną tyle razy, że znudzi się to nie tylko bohaterom, ale i samym czytelnikom. Nawet jeśli Jacek Getner wpadł na zdanie, które stanie się lejtmotywem powieści, nie powinien go eksploatować aż tak mocno. Zwłaszcza że w powieści „Podejrzany na bank” nie ma ono aż takiego znaczenia dla oceniania fabuły. Jak trafne by nie było, stanowi tylko dodatek i sposób na scharakteryzowanie twardo stąpającej po ziemi bohaterki.
Basia Kotula to postać nadzwyczaj racjonalna. Nie traci zimnej krwi w żadnych okolicznościach. Tyle że teraz jest w piątym miesiącu ciąży, a jej mąż najwyraźniej zwariował, skoro kupił stary dom na Kaszubach, nad Jeziorem Ościstym – i nie zastanowił się nad tym, że miejsce wymaga gruntownego remontu (a to z kolei – finansów).
Rafał Martuś jest niepoprawnym optymistą i wydaje mu się, że wszystko się jakoś ułoży, zwłaszcza że aktualnie czuje niespożyte siły. Ale to Basia odkrywa na zachuchanej przez siebie szybie ostrzeżenie, które jeży włosy na głowie. Zapowiedź śmierci wszystkich (już bez precyzowania tożsamości owych wszystkich) to nie najlepsza zachęta do mieszkania w nowym miejscu. Basia Kotula nie spocznie, dopóki nie rozwiąże zagadki. A przecież mąż nie pozwala jej się przemęczać.
Jacek Getner w powieści „Podejrzany na bank” bawi się motywem, który dzisiaj praktycznie nie przetrwał w literaturze kryminalnej, a pasuje bardziej do młodzieżowych czytadeł z przeszłości. Dom z wielką tajemnicą to niespodzianka także dla bohaterów, czytelnikom dostarczy po prostu jeszcze jednego powodu do śledzenia akcji. Sprawy kryminalne schodzą na dalszy plan, ustępują miejsca sensacji i humorowi po równo. Sensacja i humor przejawiają się z kolei w obecności skansenowych i rywalizujących ze sobą plemion – Słowianie i Germanie czczą własne starożytne bóstwa i żyją według zasad wprowadzanych przez dalekich przodków. Starają się odrzucać zdobycze cywilizacji, kierować się dobrem społeczności (i jej nadrzędnymi celami) i rezygnować z dóbr na rzecz prostych rozrywek. Do najważniejszych należy podsycanie wzajemnego konfliktu.
Chociaż i Alderyk, i Gniewosz w gruncie rzeczy chcą tego samego, muszą uczyć młodszych nienawiści do przeciwników. Dobra walka od czasu do czasu rozładowuje napięcia i daje zajęcie lokalnym wiedźmom. Przyda się sporo maści i naparów z lokalnych ziół – żeby opatrywać rany i przywracać siły wojownikom. Chyba że wejdzie się w posiadanie eliksiru siły – to coś, co bardzo by się przydało i zapewniło przewagę w walce. Alderyk i Gniewosz wiedzą, że eliksir siły powinien znajdować się gdzieś w nowym domu Basi i Rafała – i postanawiają go zdobyć za wszelką cenę. Ale to nie jest proste.
Getner przeplata zatem scenki rodzajowe – przeważnie kłótnie zgodnych małżonków postawionych przed nowymi wyzwaniami – wizją rekonstrukcji historycznych, a raczej teatrem w wykonaniu germańskiego i słowiańskiego plemienia. Wszystko zbiega się w jednym domu i zapewnia sporo śmiechu i rozrywki czytelnikom. W „Podejrzanym na bank” nie ma klasycznego śledztwa ani mrocznych motywów, można tu spokojnie podążać za nietuzinkowymi postaciami i cieszyć się ich wizją (nie)rzeczywistości. Jest to powieść komiczna, a Getner stara się zachęcić czytelników do lektury sposobem postrzegania świata. Co ważne: to czwarta część serii, ale sprawdzi się równie dobrze jako lektura pozbawiona nawiązań do poprzednich tomów.
Izabela Mikrut
Jacek Getner
„Podejrzany na bank”
Wydawnictwo Lira
Warszawa, 2026
304s.
