Mam problem z książkami Alka Rogozińskiego. Z jednej strony – lekkie komedie kryminalne wypełnione barwnym chaosem, a mimo wszystko uporządkowane tak, żeby z tego chaosu wyłoniła się sensowna intryga. Z drugiej – rozbuchana narracja, w którą redakcje starają się zanadto nie ingerować, przez co puszczają kwiatki w rodzaju „pandemonium stulecia”, jak w najnowszej książce, „Pępek świata”. Żeby jeszcze dokończyć wyliczankę – od czasu do czasu znosi autora w stronę rozprawiania się z własnymi demonami lub niezgodami, a wtedy sensowną akcję zastępuje publicystyka nie najwyższych lotów. I to wszystko sprawia, że zawsze zastanawiam się nad kolejnymi pozycjami tego autora – czy warto będzie przymknąć oko na niekoniecznie dopracowane pomysły dla fabuły i humoru, czy też lepiej tym razem odpuścić.
I „Pępek świata” to książka, której odpuszczać nie warto. Ciekawie zbudowana opowieść, która oczywiście niewolna jest od tego, co jest wyróżnikiem pisarstwa Rogozińskiego (no nie da się inaczej), ale jednak ma w sobie tę iskrę, która pozwala pozostać przy narracji.
Grupę przyjaciół ze studiów autor wysyła w wielki świat. Mimo różnych środowisk, zajęć i pomysłów na siebie, mimo różnych upodobań i poglądów ludzie, którzy poznali się przy okazji stresującego egzaminu trzymają się danej sobie dawniej obietnicy: jeden raz w roku będą najważniejsi dla siebie nawzajem i przeznaczą czas na spotkanie. Albo na spotkanie wirtualne, bo chociaż kalendarz można zaplanować, to już miejsce niekoniecznie.
I kiedy bohaterowie spotykają się przed kamerkami swoich urządzeń, jedno z nich zachowuje się inaczej niż zwykle. Konkretnie: wykonuje znak, oznaczający wołanie o ratunek. W domu postaci znajduje się tylko… odcięty kciuk. A to sprawia, że wszyscy – niezależnie od swoich codziennych zajęć – postanawiają przyjść z pomocą, a najpierw dowiedzieć się, co właściwie się dzieje. Tak trafiają na trop organizacji Omphalos – tajnego stowarzyszenia zazębiającego się z polityką na szczeblu krajowym. Omphalos to coś, o czym można mówić tylko szeptem. I co przynosi problemy wszystkim, którzy się nim interesują. Ale o tym przyjaciele jeszcze nie wiedzą.
Trochę Alek Rogoziński zapomina o początkowej atmosferze i rozwiązanie jednej z zagadek rozwija inaczej niż oczekiwaliby czytelnicy – ale w międzyczasie uda mu się odwrócić uwagę odbiorców na różne sposoby, zwłaszcza bezwzględną walką o władzę. I nie tylko. Liczą się tu także interpersonalne relacje, prywatne dramaty i rozczarowania. A nade wszystko – satyra na społeczeństwo, które coraz bardziej głupieje. Rogoziński na kartach swojej powieści rozprawia się z zaściankowością i z tępotą zataczającą coraz szersze kręgi. I nawet można byłoby się pośmiać ze scenek, które proponuje przy okazji oprowadzania wycieczek po Warszawie, gdyby nie to, że już praktycznie nie przesadza i nie przerysowuje, a relacjonuje stan faktyczny. A to powód do zmartwień.
Jest w „Pępku świata” zaglądanie do przeróżnych sfer i zadań, można by z tej powieści wykroić materiał na kilka bardziej pogłębionych historii – ale Rogozińskiemu zależy na dynamice, na błyskawicznym wręcz przeglądzie wydarzeń. I to czynnik, który jest naturalnym wyróżnikiem jego książek. W pewnym momencie kryminał przekształca się płynnie w satyrę na codzienność – a wtedy pozostaje się zastanowić, czy wątek sensacyjny nie jest jedynie wabikiem na czytelników, którym ktoś musi powiedzieć, że społeczeństwo idiocieje. A ja wciąż czekam na powieść, w której Alek Rogoziński nie będzie rozpraszać się w milionach nieistotnych anegdot, dopisków i komentarzy, a zajmie się budowaniem charakterów.
Izabela Mikrut
Alek Rogoziński
„Pępek świata”
Wydawnictwo Filia
Poznań, 2026
336s.
